Afrika Mashariki inazidi kujitokeza kuwa daraja la kimkakati linalounganisha Afrika na masoko ya dunia, huku mvutano wa kisiasa na kiusalama duniani, mabadiliko katika minyororo ya ugavi na jitihada za kutafuta njia imara zaidi za biashara vikiendelea kubadilisha mwenendo wa uchumi wa dunia.
Hayo yamesemwa na Mkurugenzi wa Kitengo cha Mashirika Makubwa wa Benki ya Absa Tanzania, Bi. Nellyana Mmanyi, ambaye amesema mazingira yanayobadilika ya biashara duniani yanaipa Afrika fursa kubwa ya kuimarisha nafasi yake si tu kama chanzo cha malighafi na soko linalokua la watumiaji, bali pia kama kitovu cha uzalishaji na kiunganishi cha kimkakati kati ya masoko makubwa duniani.
Bi. Nellyana alitoa kauli hiyo wakati wa mkutano wa GTR East Africa 2026, uliofanyika hivi karibuni jijini Nairobi, Kenya, ukiwakutanisha watunga sera, taasisi za fedha, makampuni, wawekezaji na wadau wengine kutoka sekta za biashara, bidhaa, minyororo ya ugavi, miundombinu na ufadhili wa mauzo ya nje.
Uwasilishaji wake ulifanyika wakati ambapo kampuni duniani zinazidi kutafakari upya namna na maeneo wanakopata bidhaa, wanakotengeneza bidhaa na jinsi bidhaa hizo zinavyosafirishwa kuvuka mipaka.
Kwa mujibu wa Bi. Nellyana, mabadiliko ya kisiasa na kiuchumi duniani yanazisukuma kampuni kutafuta njia mbadala za minyororo ya ugavi na kupunguza utegemezi kwa nchi moja, hali inayofungua fursa mpya kwa maeneo yenye uwezo wa kutoa uzalishaji wa kuaminika, miundombinu imara na fursa ya kufikia masoko.
“Kwa Afrika, hili si jambo la kuvuruga tu mifumo iliyopo; ni fursa ya kimkakati,” alisema Bi. Nellyana.
Alisema Afrika Mashariki iko katika nafasi nzuri zaidi ya kunufaika na mabadiliko hayo kutokana na eneo lake la kijiografia, kuongezeka kwa ukubwa wa masoko, kuimarika kwa ushirikiano wa kikanda pamoja na uhusiano wake na Mashariki ya Kati na Asia.
Kwa Tanzania, fursa hiyo inahusishwa kwa karibu na nafasi ya nchi kama lango la kufikia baadhi ya masoko yanayokua kwa kasi na yenye umuhimu mkubwa kimkakati barani Afrika.
Bi. Nellyana aliitaja Bandari ya Dar es Salaam kuwa lango muhimu la kuingiza na kusafirisha bidhaa katika ukanda huo, likihudumia biashara ya Tanzania pamoja na nchi zisizo na bandari, zikiwemo Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo (DRC), Zambia, Uganda na Rwanda.
Umuhimu wa Bandari ya Dar es Salaam unaongezwa na uwekezaji unaoendelea katika njia za usafirishaji zinazoiunganisha bandari hiyo na masoko ya ndani ya ukanda.
“Kwa mfano, Bandari ya Dar es Salaam ni lango muhimu linalohudumia masoko yasiyo na bandari kama DRC, Zambia, Uganda na Rwanda,” alisema.
Katika muktadha huo, Ukanda wa Kati, inayounganisha miundombinu ya bandari za Tanzania na masoko ya ndani ya Afrika Mashariki na Kati, una uwezo wa kuwa njia kuu na muhimu zaidi ya biashara ya kikanda.
Ukanda wa Kaskazini ya Kenya inatekeleza jukumu linalokamilishana na Ukanda wa Kati, na hivyo kuimarisha nafasi ya Afrika Mashariki kama mtandao wa njia za biashara zilizounganishwa badala ya kuwa mkusanyiko wa masoko ya kitaifa yaliyotengana.
Uchambuzi wa Absa kuhusu GTR East Africa 2026 umeonyesha umuhimu wa kuwa na minyororo ya ugavi inayoweza kustahimili misukosuko, upatikanaji wa fedha kwa ajili ya minyororo ya ugavi ya kikanda na uwekezaji katika miundombinu ili kuimarisha nafasi ya ukanda katika biashara.
Hata hivyo, Bi. Nellyana alionya kuwa Afrika haitanufaika moja kwa moja na mabadiliko yanayoendelea katika biashara ya kimataifa bila kuchukua hatua madhubuti.
Alisema wafanyabiashara barani Afrika bado wanakabiliwa na changamoto kubwa katika kusafirisha bidhaa kuvuka mipaka, zikiwemo mifumo isiyokuwa na ufanisi ya usafirishaji na ugavi, ucheleweshaji wa forodha, tofauti za kanuni kati ya nchi, vikwazo visivyo vya ushuru, sera zisizokuwa na ulinganifu na gharama kubwa za usafirishaji wa bidhaa kutoka maeneo ya ndani hadi masokoni.
Vikwazo vya miundombinu pia vinaendelea kuwa changamoto, hususan pale msongamano bandarini, mifumo isiyokuwa na ufanisi ya reli, barabara zisizo katika hali nzuri na ukosefu wa miunganisho bora vinapoongeza gharama na muda wa kusafirisha bidhaa.
Kwa biashara ndogo, changamoto hizo zinaweza kuwa kubwa zaidi kutokana na upatikanaji mdogo wa mtaji wa uendeshaji na fedha za biashara, hali inayoweza kuzifanya zishindwe kutumia fursa zilizopo katika masoko ya nchi jirani.
“Kuna mahitaji ya bidhaa zao, lakini wanakabiliwa na changamoto katika utekelezaji wa biashara kuvuka mipaka,” alisema Bi. Nellyana.
Alisisitiza pia umuhimu wa kuifanya AfCFTA (Eneo Huru la Biashara Barani Afrika) kutoka kwenye ahadi za kisera na kuwa utekelezaji wa vitendo, ikiwemo kupunguza vikwazo visivyo vya ushuru na kurahisisha biashara kati ya nchi za Afrika.
Kadri njia za biashara zinavyozidi kuwa changamano, Bi. Nellyana alisema benki zina jukumu muhimu la kusaidia wafanyabiashara kudhibiti hatari na mahitaji ya kifedha yanayohusiana na biashara ya kuvuka mipaka.
Alisema bidhaa za kawaida za kibenki pekee hazitatosheleza mahitaji ya wafanyabiashara katika mazingira ambapo wanahitaji huduma jumuishi zinazohusisha ufadhili wa biashara, huduma za fedha za kigeni, mtaji wa uendeshaji na utaalamu kuhusu masoko.
“Absa tunaona ongezeko la mahitaji kutoka kwa kampuni ya huduma jumuishi za kibenki zinazosaidia biashara kuvuka mipaka, zikichanganya ufadhili wa biashara, huduma za fedha za kigeni na utaalamu wa masoko ya kikanda,” alisema.
Kwa mujibu wake, wafanyabiashara wanazidi kutafuta washirika wa kifedha wanaoweza kuwasaidia katika safari nzima ya biashara, kuanzia upatikanaji wa malighafi na uzalishaji hadi usafirishaji, malipo na kuingia katika masoko mapya.
Hii ina maana kwamba benki zinahitaji kwenda zaidi ya bidhaa za kawaida kama hati za malipo za biashara na mikopo ya overdraft, na badala yake kubuni suluhisho za ufadhili wa biashara zilizo rahisi kubadilika na zenye kuendana na mahitaji ya mteja.
“Kasi ya huduma ni jambo muhimu la kutofautisha. Mwisho wa siku, benki inayochukua hatua kwa kasi zaidi ndiyo inayompata mteja,” alisema Bi. Nellyana.
Bi. Nellyana alitaja maeneo matano muhimu yatakayoamua iwapo Afrika inaweza kubadili mazingira mapya ya biashara duniani kuwa fursa ya ukuaji endelevu wa uchumi.
Kwanza ni utekelezaji madhubuti wa AfCFTA na kuondoa vikwazo vinavyofanya biashara kati ya nchi za Afrika kuwa ghali na changamani.
Pili ni maendeleo ya miundombinu, hususan bandari, reli na nishati. Alisema uwekezaji huo unapaswa kuleta kasi na ufanisi zaidi katika usafirishaji wa bidhaa, badala ya kuongeza tu uwezo wa miundombinu.
Tatu ni kuziba pengo la ufadhili wa biashara na kuboresha upatikanaji wa mtaji kwa biashara ndogo na za kati pamoja na kampuni za ukubwa wa kati zinazotaka kupanua shughuli zao kuvuka mipaka.
Nne ni kuharakisha ukuaji wa viwanda kwa kuondoka katika utegemezi mkubwa wa kusafirisha malighafi ghafi na badala yake kuongeza uzalishaji wenye thamani zaidi pamoja na kuimarisha minyororo ya ugavi ya kikanda.
Jambo la tano ni kuongeza uratibu kati ya serikali, benki na sekta binafsi ili kuweka sera zinazolingana, kuimarisha imani ya wawekezaji na kuchochea uwekezaji wa muda mrefu.
Kwa Tanzania, mazingira hayo mapya ya biashara yanatoa fursa kubwa ya kuimarisha nafasi ya nchi kama kitovu cha uzalishaji, usafirishaji na usambazaji bidhaa katika ukanda.
Mchanganyiko wa Bandari ya Dar es Salaam, Ukanda wa Kati, upatikanaji wa nchi jirani zisizo na bandari na nafasi ya Tanzania katika mwambao wa Bahari ya Hindi unaipa nchi jukwaa muhimu la kimkakati ambalo linaweza kusaidia biashara kufikia masoko mapana zaidi barani Afrika na kimataifa.
Hata hivyo, Bi. Nellyana alisisitiza kuwa miundombinu pekee haitoshi.
Alisema Afrika inahitaji kuunganisha miundombinu ya kimwili na mifumo yenye ufanisi ya forodha, kanuni zinazotabirika, upatikanaji wa fedha na minyororo imara ya ugavi ya kikanda ili iweze kushindana kikamilifu katika uchumi wa dunia unaobadilika.
“Afrika, na hasa Afrika Mashariki, ina fursa kubwa ya kujijenga katika biashara ya kimataifa, si kwa sababu tu ya masoko yake mazuri yaliyopo, bali pia kama kiunganishi na kitovu cha uzalishaji,” alisema.
Alionya kuwa fursa inayotokana na mabadiliko ya mfumo wa biashara duniani haitadumu milele.
“Mafanikio hayatakuja yenyewe. Yatategemea kasi ya utekelezaji, upatikanaji wa mtaji na uwezo wa taasisi za benki kuwawezesha kikamilifu wateja katika mnyororo mzima wa thamani wa biashara. Fursa ipo, lakini haitasubiri.”
Akiwa Mdhamini wa Dhahabu (Gold Sponsor) wa GTR East Africa 2026, Absa ilisisitiza tena dhamira yake ya kusaidia biashara, uwekezaji na ukuaji wa uchumi katika ukanda wa Afrika Mashariki.
Mkutano huo ulilenga kuwa jukwaa muhimu la kujadili uwezo wa biashara kustahimili misukosuko, ufadhili wa minyororo ya ugavi, ufadhili wa miundombinu na fursa mpya zinazotokana na nafasi inayobadilika ya Afrika katika biashara ya kimataifa.
No comments:
Post a Comment